Cafer Sadık Abalıoğlu Eğitim ve Kültür Vakfı | Sayı : 70 (Temmuz 2025)

18 CAFERSADIKABALIOĞLUEĞİTİMVEKÜLTÜRVAKFI değiştiğidir. Her ne kadar fiziksel özelliklerinden dolayı bu çok zor olsa da, yarın Afrika dışında bir Homo habilis bulunması ihtimali- ni de unutmamak gerekir. Peki Afrika’dan ayrılan ilk insan kimdir? Tek soru bu da değildir. Kim olduğu yanında; ne zaman ve hangi yolları kullanarak soru- larına da cevap aranmaktadır. 2000’li yıllarda insanın 500 bin yıl önce Afrika’dan ayrıldığı düşünül- mekteyken, sonrasında yapılan keşifler insanını yaklaşık 2 milyon yıl önce bu göç hareketlerine baş- ladığını gösterir. İşte bu tarihin ve yolların belirlenmesinde Anado- lu, Anadolu içerisinde de Denizli büyük bir öneme sahiptir. Günümüzde sahip olduğumuz bilgiler ışığında, Afrika’dan çıkan ilk insan grubunun Homo erectus olduğunu biliyoruz. İsminin anla- mı dik yürüyen insandır. Her ne kadar Homo habilis de dik yürü- yor olsa da, Homo erectus bunu çok daha iyi başaracak fiziksel özelliklere sahip olduğu için bu ismi almıştır. Bu fiziksel özellikler ona uzun mesafeleri kat edebile- cek, yani göç edebilecek özellikler kazandırmıştır. Ancak Afrika dışı- na çıkmasını sağlayan sadece bu fiziksel özellikler değildir. Yakla- şık 2 milyon yıl önce ortaya çıkan Homo erectus ’un en son örnekleri 100 bin yıl kadar önceye kadar gitmektedir. Yani Homo erectus yaklaşık 1,9 milyon yıl varlığını sürdürebilmiştir. Bizimde dahil ol- duğumuz insan türü olan Homo sapiens’in yaklaşık 300 bin yıldır yeryüzünde olduğumuz düşünül- düğünde, Homo erectus ’un ne ka- dar başarılı bir tür olduğu açıkça ortaya çıkmaktadır. Beyin hacmi 900-1250 cc arasın- da değişmektedir ki bu Homo ha- bilis ’ten çok yüksektir. Vücut oran- ları bize çok benzerdir. Afrika’da bulunan bir iskeletin boyunun yetişkinliğe geldiğinde 180 cm olacağı hesaplanmıştır ki bu da günümüz insan ölçüleri içerisin- dedir. Homo erectus , Afrika dışına çıkan, mağarada yaşamaya baş- layan, av aletleri üreten ve avcılık Anadolu için Paleolitik dönem insan yaşamını gösteren kanıtların büyük çoğunluğu kültürel kalın- tılardan oluşur. Türkiye’de Paleolitik döneme tarihlen- dirilen yüzlerce alan olma- sına rağmen çok azından sistemli çalışmalar yürütül- müştür. Bunların başında Dursunlu (Konya), Kaletepe Deresi (Niğde) ve Yarımbur- gaz (İstanbul) gelir. İnsan yaşamına dair izler; Ya- rımburgaz’da yaklaşık 250 bin, Dursunlu’da 900 bin ve Kaletepe Deresinde 1 milyon yıl öncesine kadar gitmek- tedir. Resim 2. Bir Homo erectus ailesi (www.fineartamerica.com)